VİTAMİNLER
Vitaminler o kadar geniş kapsamlı bir konudur ki tıpkı sağlıkla ilgili konularda anlatıldığı gibi bitkiler dışında bütün canlılar vitaminleri besinlerin içinden almak zorundadırlar. Vitamin eksikliklerini çoğumuz biliyoruz,eğer kuşlarınıza yeterli şekilde bir diyeti sağlayamıyorsanız mutlaka vitamin ilavesi yapmak zorundasınız ancak vitaminin bilinçli kullanımı söz konusudur,aşırı vitaminler kuşların sağlığında çok fazla olumsuz etkiye ve hipervitaminoza sebep olacaktır,ayni seklide kaliteli bir vitamin kullanmakta şarttır.Vitamin üreme ve tüy dökümü evrelerinde suya eklemeli veya mamaya serpilmeli,sürekli verilmemelidir.
A vitamini:
Retinol olarakta bilinen a vitamini yağda çözülebilen bir vitamindir. mukus membranlarinin yapısı,iskelet gelişimi,göz ve üreme sistemi için oldukça gereklidir.
eksiklik belirtileri:
-üreme veriminde azalma
-kilo kaybı
-yumurtadan çıkış oranının azalması
-yumurtanın içinde ölüm
-kabarık tüyler
-gözlerden sıvı akışı
-ataksi (koordinasyon bozukluğu)
-gece körlüğü ve geçici körlük
-ölüm
-deri hastalıkları
A vitamininin en doğal kaynakları yumurta beyazı,dana ciğeri,süt ve morina yağıdır.

Beta Caroten birçok koyu yeşil ve renkli meyve sebzede bulunan bir maddedir,bu madde vitamin A nın in aktif tetikleyicisi ve bir antioksidandır. Beta caroten vücut tarafından alınıp vitamin A ya dönüştürülür.


B VİTAMİNLERİ

B vitaminleri B12 vitaminine kadar listelenmiştir,8 tane sayılan B vitaminleri suda çözünür ve ısıya oldukça dayanıksızdır.

B1 (Thiamin veya Antiberiberi Faktör): Thiamin karbonhidrat metabolizması,iştahın sürdürülmesi ve kardiyovasküller ve sinir sisteminin işleyişinde hayati bir rol oynamaktadır.
Thiamini kabuklu tahıllar,maya,kuru yemişler ve baklagiller içermektedir. B1 vitaminin eksikliğinde oldukça bilindik beriberi hastalığı ortaya çıkar,bu hastalık tahıl yetersizliğinden dolayı Asya da oldukça fazla görülmektedir. B1 Vitaminin eksiliğinde sinir sistemi bozuklukları ortaya çıkar ve çoğu kez ölümcüldür.

B2 (Riboflavin or Lactoflavin): Riboflavin solunum sistemi enzimlerinde ve biyokimyasal oksidasyon reaksiyonları için gerekli bir maddedir. Solunum sistemi enzimleri mitokondride bulunur ve biz bu küçük enerji evlerine benzeyen mitokondriler olmadan yaşayamayız. Bakterilerden insanlara kadar mitokondriler yaşayan her organizma için enerji üretmekle sorumludurlar,hasta bir mitokondri hasta bir organizma anlamına gelir.
Eksikliğinde dilimiz iltihaplanır ve mor renge dönüşür,deri hastalıkları baş gösterir,gözlerimizde tahrişler meydana gelir,ağzımızın kenarları çatlar ve yara olur.
B2 vitamin sakatat etlerde,sütte ve zenginleştirilmiş tahıllarda bulunur. (ispinozlarımıza bu besinleri veremeyeceğimize göre vitamin takviyesi yapmak gereklidir)

B3 (Niacin Nikotinik Asid ) :
Niasin enerji metabolizması için gerekli bir maddedir,aynı şekilde DNA nın onarılmasında önemli bir rol oynar. Niasin oksitlenmiş nikotindir fakat buna kanmayın,sigara içmek size ve kuşlarınıza J niasin kazandırmaz,sadece ciğerlerinizi zehirler. Niasin genellikle bazı ülkelerde eti renklendirmek için kullanılır,hemoglobin ve çizgili kas hücreleri ile birleşince parlak bir kırmızı renk oluşturur. Niasin karaciğerde bir aminoasitten sentezlenir ve bu vitamininde dıştan takviye edilmesi gereklidir.
Eksikliğinde insanlar pellegra ve köpeklerde kara dil denilen bir hastalık oluşur. Ayrıca ishal,cilt problemleri,bunama ve ölüme yol açar.
Kaynakları: yumurta,karaciğer,maya,yapraklı sebzeler,brokoli,havuç,yemişler,baklagiller ve tahıl taneleridir.

B5 (Pantothenic Acid): Pantotenik asit Koenzim A denilen önemli bir biyokimyasal bileşiğin yapısı için gereklidir. Hemen hemen her hücre pantotenik asidi kullanmaktadır. Bu madde genelde her hayvansal kaynaklı besinde bulunmaktadır.bu vitaminin yokluğuyla ilgili semptomlar henüz bilinmemektedir.
Kaynakları:yumurta,maya,ayçekirdeği,soya,bezelye,baklagiller,yeşil yapraklı besinler,buğday özü.

B6 (Pyridoxine, Pyridoxal and Pyridoxamine): B& vitaminin eksikliğinde nörolojik bozukluklar,kilo kaybı ,anemi ve afallama gibi belirtiler oluşur. En iyi kaynakları sakatat etleri ve karaciğer,buğday özü,yeşil yapraklı sebzeler,yumurta,esmer pirinç ve tohumlardır. Aşırı dozda alımı sinir sistemi tahribine neden olur.

B7/B8 (Biotin veya Vitamin H): Suda eriyen bir vitamindir ve B Kompleks vitaminleri arasında yer alır. İlk kez 1901 yılında gösterilmiştir ve yıllarca değişik isimler ile anılmıştır. Uzun süreler Vitamin H, koruyucu faktör X ve Co-enzim R olarak adlandırıldı ise de kükürt bağları içeren bu vitamin Biotin olarak biliniyor. Kaynak:diyetim.com
Biotin e sadece çok küçük miktarlarda ihtiyaç duyulur. Biotin yağ asitlerinin yapılması ve hücre gelişimi için mutlaka gereklidir. Biotin karbonhidrat ve proteinlerin metabolizmasında diğer B kompleks vitaminlerin uygun kullanımını yönetir. Cilt sağlığı ve saçlar içinde Biotin gerekir.
Biotin insanlarda bağırsaklarda ki bakteriler tarafından sentezlenir.Kuşlarımıza dışardan takviye edilmesi gereklidir. Biotin kaynakları:yumurta beyazı,maya,böbrek,karaciğer,buğday özü,baklagiller,ve yeşilliklerde bulunur.

B9 (Folik Asit or Folat): Folat diye de bilinen folik asit bir B vitaminidir (B9). Bir çok araştırma gebe kalmadan önce ve erken gebelik aylarında günde 400 mikrogram (0.4 miligram) folik asit almanın, bebeklerde ciddi beyin ve omurilik hastalıklarını %70 den fazla azalttığını göstermiştir. Kaynak:ntvmsnbc

Folik asit,sinir hücresinin büyüme evresi ve birkaç sinir ileticilerinin yapımı da kullanılmaktadır.
Eksikliğinde:ishal,iştah kaybı,şişmiş kırmızı bir dil,baş ağrıları,davranış bozuklukları,kalp çarpıntısı görülür.
Kaynakları: Zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar,Mercimek
Kuşkonmaz
Ispanak
Fasulye
Yer fıstığı
Portakal suyu
Tahıl ekmeği
Marul
Brokoli gibi yeşil yapraklı sebzeler.

B12 (Cycobalamin): B12 oldukça kompleks bir moleküldür. Suda eriyen B12 özellikle sinir sistemi fonksiyonları için gereklidir. Folik asit ile birlikte doğum defektlerini önlemekte önemli rol oynar. Yine folik asit ve B6 vitamini ile birlikte kalp hastalıklarını ve damar tıkanıklığını önleyici rol oynamaktadır. Asetilkolin üretimini arttırdığı ve beyinde sinir iletimini düzenlediği için Alzheimer hastalığında koruyucu rolü olabileceği düşünülmektedir. Normal büyüme gelişmede olumlu rol oynar. Sinir hasarlarında tedavi edici rol oynar. Pernisiyöz anemi tedavisinde kullanılır. Mide barsak sisteminin bir kısmı cerrahi olarak çıkartılmış hastalarda oluşabilecek B12 vitamin eksikliğine bağlı belirtileri önler. Vejeteryanlarda ve birtakım emilim bozukluğu olan hastalarda oluşabilecek B12 vitamin eksikliğine bağlı belirtileri önler. Bağışıklık sistemini ve sinir sistemini güçlendirir. DNA molekülünü sentezler ve kırmızı kan hücrelerini üretirler.
B12 vitamini folik asit ile birlikte alınmalıdır. Karaciğerde, sütte, yumurta akında, peynirde, balıkta, ette ve karideste bol miktarda , bitkilerde ise son derece az miktarda bulunur. Dana eti, dana karaciğeri, böbrek, midye, dil balığı, ringa balığı, uskumru, sardalya B12 vitamini içeren yiyeceklerdir. Sebzelerde ise B12 vitamini bulunmaz
kaynak:anneyiz.biz

.Bundan dolayı b12 vitaminini kuşlarımıza sağladığımızdan emin olmalıyız.

C vitamini (Askorbik asit):
Suda eriyebilen c vitamini oksitlenmeye hazır bir moleküldür. Buda demektir ki pişirme ve kötü koşullar be vitamininin kaybolmasına yol açar. Kuşlar,bazı tür yarasalar,gine domuzları,insanlar,primatlar kendi c vitaminlerinin yapamazlar.
Ancak Çoğu hayvanlar kendi C vitaminlerini glükoz'dan üretebilirler. C vitamini vücudumuzun çoğu dokularına sağlamlığını veren kolajenin üretiminden alyuvarların işlemesine kadar çok sayıda görevi vardır. Ağır C vitamini eksikliğine skorbüt adı verilir. Skorbütün belirtileri : halsizlik, kolayca kanayan dişetleri, ciltte morluklar, eklemlerde ağrı ve yuvarlanan saçlardır. kaynak:wikipedi

Kaynakları:turunçgiller,domates,çilek böğürtlen gibi meyveler,sarı ve yeşil sebzeler,
Kırmızı biber,tatlı patates,kuşburnu iyi birer kaynaktırlar.

D vitamini (Kalkiferol):
Çoğu kişi kuşlarını iç mekanlarda barındırmaktadır. Ancak çok tayflı lambaların kuşların d vitamini ihtiyacını sağladıklarını düşünmektedirler,bu inanış yanlıştır çünkü ne olursa olsun kuşların dışardan d vitamini takviyesine ihtiyaçları vardır.
Yabani kuşlar d vitamini tüy diplerinde bulunan bir çeşit salgı bezinden salgılanan yağ ile sentezlenir.
Melanism vitamin d eksikliğinden kaynaklanan bir hastalıktır,kapalı ve ışıksız ortamlarda tutulan kuşların bunun sonucu d vitamini eksikliği oluşması ile meydana gelir. Eumelanin adında siyah renkli bir pigment kuşun vücudunda birikmeye başlar,bu yüzden melanistik bazı zebralar siyah mutasyonlar ile karıştırılmaktadır. Hatta beyaz göğüslü gouldianların göğsü mavileşmeye başlar bu yeni bir mutasyon değildir,kuş melanistik hastasıdır.
Melanistik saka

Photo by: Rafael Zamora Padrón
melanistik zebra
resim: efinch.com sitesinden derlenmiştir.

Vitamin d yağda çözülebilen bir maddedir ve hormonların tetikleyicisidir,bu yüzden vitaminden çok hormondur. D vitamininin d1, d2 diye 5 çeşidi vardır ve vitamin d3 kuşlar için en önemli formdur.
Vitamin d3 karaciğerde depolanır ve kullanılır,melanismin yanında genç kuşlarda raşitizm kemik hastalığı,kemik erimesi gibi sorunlar ve dişi kuşların yumurtalarının kabuklarında incelme olarak kendini belli eder. Yumurtlama zamanı 2-3 hafta içinde kuşun d3 vitamini biter ve sorunlar başlar. Takviye edilmesi mutlaka gereklidir.
Büyümede gecikme ve bacaklarda eğrileşme civcivlerdeki vitamin d3 eksikliğinin belirtileridir. Ayrıca zayıf,ve esnek gaga ve tırnaklar,kötü tüy görünümü ve tüylerin tıkanması diğer belirtilerdir.
Vtamin d3 yumurtada ve daha önceki bölümlerde belirttiğimiz balık yağlarında bulunmaktadır. Bu yağlar ile kuşlarımıza takviye yapabiliriz.
(uskumru,morina,somon,ton balığı vb..)

Vitamin E: Sekiz farklı fakat birbirleriyle bağlantılı molekül ailesinden oluşur. Kan dolaşımını ve normal kan pıhtılaşmasını güçlendirir. Dokuların onarımı için gereklidir, bazı yaralar etrafında iz oluşma ihtimalini azaltır. Kan basıncını azaltır, kataraktı önler, atletik performansı geliştirir, bacaklardaki krampları açar, kılcal damar duvarlarını güçlendirirken sağlıklı sinirler ve kaslar oluşturur. Ayrıca sağlıklı bir deri ve cilt için gereklidir. Anemi ve prematüre (erken-doğum) bebeklerde oluşan göz bozukluluklarına karşı vücudu korur, yaşlanmayı geciktirir ve yaşlılık lekelerini önleyebilir.
Birbiriyle ilgili birçok bileşik, E vitamini etkisi gösterir. Hemen hemen tüm vitaminler gibi E vitamini eksikliği de normal büyümeyi engeller ve bazen böbrek hücrelerinin bozulmasına neden olur. E vitamini yokluğunda hücrelerde doymamış yağ asitleri azalır ve mitokondrilerde, lizozomlarda ve hatta hücre zarı gibi organellerde anormal yapısal ve işlevsel değişiklikler görülür. Kaynak:wikipedi

E vitamini eksiklikleri:Yavru kuşlarda 3 değişik tür eksiklik görülmektedir.
Encephalomalacia:koordinasyon bozukluğu ve felç cerebellemunun ödem yapması ve kanaması sonucu oluşur.
Diyatez teri: Kuşta hem e vitamini hem de selenyum eksikliği vardır,genelde yavruların 1. ve 5. haftaları arasında görülür,deri altında ödemler oluşur,sıvılar toplaşır ve kılcal damarlarda sızıntılar vardır.
Kasların gelişim yetersizliği: Yine aynı şekilde e vitamini ve selenyum eksikliği vardır,çok yetersiz bir diyetle beslenen kuşlarda görülür.
Diğer belirtiler:
-denge kaybı,sendeleme,kontrolsüz hareketler,felç,tünekten düşme,karında ödem,deri lezyonları.
Kaynakları:en iyi kaynakları bitkisel yağlar,kuruyemiş yağları ve zeytin yağlarıdır.Buğday özünde ve yeşilliklerde de bulunmaktadır.
Vitamin K:
K Vitamini yağda eriyen vitaminlerdendir.Kan pıhtılaşmasında önemli rol oynar. Lahana, karnabahar, ıspanak ve diğer yeşil sebzelerde, soya fasulyesi ve tahıllarda bulunur.Genellikle vücutta barsak bakterileri tarafından sentez edilir. Kaynak:populermedikal.com

Bazı hastalık zamanlarında mesela kokodiyoz hastalığında kuşa verilen ilaçlar bağırsaklardaki tüm mikro organizmaları yok etmektedir. Bu da k vitamini alımını engellemektedir.




Kaynak:http://mysite.verizon.net/vze8aart/index.html 

www.finch-tr.com