KUŞLARDA YARALANMALAR,TEHLİKELER VE KAZALAR

Kuşlarda yaralanmalar genellikle sayısızdır ve beklenmedik şekilde oluşur,bunun yanında bir çok kaza bilinçli şekilde ve iyi idare ile önlenebilir. Şanslı olarak bu durumların büyük kısmı önemsizdir ve tedavi edilip edilmese bile çabucak iyileşir. Yaralanmaların büyük bir bölümü kafeste veya kafes dışında bir engele çarparak,kuşhanelerdeki veya kafeslerdeki tellere ve bağlantılara kanadın dolanması veya kafanın ve bacakların sıkışması ile oluşur. Gece panikleyicileri ise başka bir sorundur,genelde kuşlara saldırmayıp bir paniğe yol açarlar ve karanlıkta ki bu karmaşada bir çok kaza ve yaralanmalar oluşur. Gece panikleyicileri bulundukları ortama alışmamış yada yuvadan yeni çıkmış yavrular olabilir fakat normal kuşlarda bunu yapabilir. Evcil kuşunuza evde bir özgürlük tanınırsa,bu özgürlük hoş bile olsa etrafta bazı tehlikeler mevcuttur. Açık olan gaz yada elektrik ocakları,kaynayan tencereler,avizeler ve lambalardan sakınılmalıdır. Herhangi bir yanıkta,bazen bir tüy yada parmaklar yanıp zarar görebilir ancak kaynar su veya kızgın yağ çok yüksek sıcaklıktan dolayı ciddi yanıklara yol açar.Ciddi durumlarda şoktan dolayı ölüm dakikalar veya saatler içinde gerçekleşmezse,hasar görmüş derinin enfeksiyonu ve akciğer iltihabından dolayı şokla birlikte ölüm birkaç gün içinde oluşur.
Kazalar her zaman oluşabilir ancak öngörü kazaların büyük bir kısmını önler. Zararlı hayvanlar hem dış kuşhanelerde hem de ev içinde başka büyük bir sorundur. Bazen fareler,gelincikler,sansarlar hatta yılanlar buldukları bir delikten içeri kuşhaneye sızabilirler ve çoğu kez bunun farkına varmayız.
Bazı farklı  yaralanmalar özel şartlar altında oluşur. Bilezikler eğer kuşun cüssesine göre uygun takılmamışsa kazalara yol açarlar. Ufak yaralanmalar kuşun kabarık durmasıyla,tüylerinin yer yer dökülmüş olmasıyla,ufak yara ve kanayan noktaların ve basit şekilde neşesiz bir kuşun göze çarpmasıyla tespit edilebilir. Kavgalardan dolayı oluşan yaralanmalar bazen oldukça ciddi sonuçlar doğurur. Bazen gözler,diğer uzuvlar ve iç organlar zarar görebilir. Bu durum oldukça can sıkıcıdır. Bunun yanında mucizevi bir şekilde ciddi şekilde yaralanmış ve bacağını kaybetmiş kuşlar hayatlarını sürdürebilmektedirler.
Tüy yolma ispinozlarda görülen başka tehlikeli bir davranıştır.Tüyleri yolunan kuşun strese girdiğini ve ısıtmaya ihtiyacı olduğunu unutmayınız.  Whydahlar ve kesik boyun ispinozları üreme döneminde diğer kuşlara zorbalık edebilirler.

Genel yaralanmalar

Bu başlık altında çizikleri,kesikleri ve derinin ve daha derin dokuların eziklerini inceleyeceğiz. Derinin küçük bir bölümü hasar gördüğünde bölgenin tuz çözeltisi ile yıkanması en pratik çözümdür. Tuz çözeltisinin yerine antiseptik solüsyon da kullanılabilir. Tuz çözeltisinde ölçü yarım litre suya bir yemek kaşığı tuz şeklindedir. Ancak yara kirli,kötü şekilde morarmış,ve geniş bir bölgede oluşmuş ise ilk olarak çevresinde ki tüyler kesilmeli yada koparılmalıdır. Yarayı temizledikten sonra anti-bakteriyel bir krem veya sprey bölgeye uygulanmalıdır. Merhemler vücut sıcaklığı ile yapışkan ve yumuşak bir hale geleceği için sprey yada toz kullanmak daha pratiktir. Merhem genelde kuşlara rahat vermez ve görüntüde dağınık ve kirli bir görüntü oluşturur.Sprey antiseptik yara tozları hakkında veterinerinizden veya eczaneden yardım alınız. Tüyleri koparılan ve kesilen kuş çabucak üşür ve solunum sistemi hastalıklarına yatkın bir duruma girer. Bu önemli noktayı atlamamak gerekir. Yağlı merhemler kuşlara ihtiyatlı biçimde uygulanmalı ve bölgeye iyice yedirilmelidir. Genelde yaralar için antibiyotik verilmesine gerek yoktur fakat geniş yaralarda,derinliği olan yaralarda,hava kesesi,kursak ve karın bölgesiyle ilintili yaralar ve göz ve kulak çevresindeki yaralarda antibiyotik de verilmesinde fayda vardır. Bazen kıvrık gagalı kuşlara yeterince ilgi gösterilmeyince kendilerini yaralayabilirler.
Dış parazitler,aşırı tüy dökümü,deri iltihabı,tümörler,açık yaralar ve yapışkan pansumanlar rahatsızlığa neden olurlar. Bu nedenlerin ortadan kaldırılması sonucu yaralar birkaç gün içinde iyileşecektir. Bazen kuşların yaralarını gagalamamaları için başlarına yuvarlak bir karton geçirilir. Buna Elizabeth yakası denilir bazen bunu köpeklerde görebiliyoruz. Bu genelde büyük kuşlarda uygulanır.

bunun yanında yaralar bandajla da sarılabilir,küçük kuşlarla çalışmak oldukça zordur fakat yarayı elinizden geldiğince bandajlamaya çalışınız,ancak bunu bir veteriner daha iyi yapacaktır. Çünkü yaranın sarılmaması yaradan çıkan tüyler ile birlikte kuşun dikkatini cezbedecek ve kuş sürekli yarasıyla oynayıp iyileşmeyi geciktirecektir. Ayrıca sargı ve bandajlama kuşların yapısı gereği oldukça zor bir işlemdir,kuş hareket ettikçe sargı yerinden kayabilir ve kuşa dolanabilir. Önemli yaralarda kuş mutlaka hasta kafesine alınmalıdır. Yara iyice iyileşmeden normal kafese ve diğer kuşların yanına bırakılmamalıdır.
Aşağıda bacağı sargılanmış bir gouldian

Apseler ve granülomlar

Memelilere nazaran apseler kuşlarda fazla oluşmaz. Yaralar bazen mikrop kapar ve enfeksiyon kan dolaşımına girer ve iç organları etkiler. Bunun sonucunda kan zehirlenmesi ve ölüm oluşur. Cerahatler vücut sıvılarının,ölü ve canlı akyuvarların,bakterilerin ve diğer patojenik organizmaların karışımıyla oluşur. Kuşların bakterilere tepkisi memelilerden farklı oluşur. Bu cerahat birikmesi,şişmeyle birlikte granülom adını alır.
Apseler ise genellikle vücudun enfeksiyona cevap verdiği bölgelerde,mesela mikrop kapmış yaralarda,zarar görmüş tüy köklerinde,yağ salgısı bezlerinde ve zarar gören deri altında oluşurlar. Apseler iç organlarda da görülebilirler özellikle karaciğer ve dalakta apseler oluşabilir. Bu iç apseler çoğu kez ölümcüldür ve muayene yapılmadan teşhis edilemezler. Bacaklarda ki apseler genellikle gut hastalığından dolayı oluşan şişmeler  ile karıştırılır. Genelde iki durumda da şişmeler fildişi renginde yuvarlak oluşumlar ile kendi belli ederler kesilince içlerinden krem rengi pütürlü oluşumlar görülür ancak gut rahatsızlığı genelde eklemlerde konumlanır.
Apseler (bknz: Bacak yaraları) çoğu kez kuşun tabanların,tünemenin yapıldığı ayak altı ortasında oluşur.

Bu vakalar kuş sahipleri tarafından “şiş-ayak” olarak adlandırılır. İspinozları ayakları narin ve hassas olduğundan bu vakalara çok rastlanır. Ayaklar sert,keskin tüneklerden,yanlış seçilen malzemeden dolayı yara olur ve apse yapar. Kuş tünedikçe ve hareket ettikçe rahatsız olacaktır. Zaman içinde ayak altı büyür ve kalınlaşarak kapsüle benzer bir lifli doku oluşur.  Kanama olması bu vakalarda bir tehlikedir. Bu yüzden merhemlerin yanında antibiyotikli yara tozları kullanmak daha pratiktir. Kuş sürekli kontrol edilmelidir,sargı yapmak için mutlaka veterinerin yardımı şarttır. Sargı uygulanması tedaviyi hızlandırır.
Bu yüzden uygun yumuşak yüzlü tünekler kullanılmalı,kenarları keskin yemlikler ve kafes malzemeleri ortamdan uzaklaştırılmalıdır.

Ülserler ve geçmeyen yaralar

Ülser derinin ve mukoza zarının zarar görerek,alt katmanlarının açığa çıkması anlamına gelir. Ülserlerin iyileşmesi oldukça zaman alır ve vücut savunması ve iyileşme süreci arasında bir çıkmaza dönüşür.
Zaman içinde ülserin kenarları bir çerçeveyle kaplanır,bakteriler ve diğer organizmalar oluşan kraterin içinde üreyip çoğalmaya başlarlar. Ancak bakteriler sorunun ana kaynağı değildir,yaralanmalar,yanıklar,çiçek virüsü ve mycobacterium (tüberküloza neden olur)  genellikle bu süreci başlatan ana nedenlerdir. Beslenme düzeni ve kuşun bitkin düşmesi ülser sürecine yardımcı olan diğer etkenlerdir. Yetersiz kan dolaşımı ile beslenen dokular genelde çoğunlukla ülser görülen bölgelerdir. Örneğin kornea bölgesi yada cildin aşırı gerildiği bölgelerdeki geniş büyümüş yüzeyler ülserin oluşmasına müsaittir. Muhabbet kuşlarındaki kursağın iç bölümlerini oluşturan dokular ve koksidiyoz hastalığına yakalanan kuşlardaki bağırsaklar ülserleşmeye müsaittir.
Kuşların ciddiyetle elle muayenesi ve kafes içinde gözlem teşhiste önem kazanmaktadır. Ülserlerin tedavisi oldukça zaman almakta ve zor iyileşmektedir mutlaka bir veterinerden yardım lamanız gerekmektedir. Tedavinin ilerleyen aşamalarında ülserin kenarlaşmış dokular kesilmektedir.

Batma şeklinde yaralanmalar

Dişlerin ve pençelerin batmasıyla oluşan lezyonlar ,sivri tellerin batmaları,havalı tüfeklerden oluşan yaralar,kurşun ile yaralanmalar genellikle ciddi yaralanmalar kanamalar yol açarlar ve sonuç büyük ihtimalle ölümdür. Kalbin,ciğerlerin,bağırsakların yara alması kuşta ani ölüme neden olmaktadır. Fakat hafif kanamaların ve çürüklerin yol açtığı yaralanmalarda kuş hayatta kalabilmektedir. Hastalığa yol açabilecek bakteriler çoğu kez yaraların derinliklerinde konumlanır ve akan serum ve kan ile çevrelenip izole edilirler. Kan dolaşımına geçip ölüme yol açma riskleri her zaman mevcuttur bu yüzden antibiyotik ilaçlar bu tür yaralanmalarda her zaman verilmelidir. Aynı şeklide veterinerler deri altından kaslara ilacı enjekte edebilirler, bunun yanında kursak iğnesi ile ağızdan ilaç uygulanması her zaman daha uygundur.

Kaynak : http://www3.sympatico.ca/davehansen/injury.html